Mổ lấy thai là phương pháp phẫu thuật để đưa em bé ra ngoài qua một vết rạch ở bụng và một vết rạch ở tử cung của sản phụ. Trong đó, mổ chủ động là phương pháp mổ “bắt con” trước khi chuyển dạ, thường được thực hiện với những trường hợp đã từng sinh mổ, khi sức khỏe mẹ bầu có vấn đề hoặc khi thai nhi có dấu hiệu suy thai, kém phát triển. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp mẹ bầu quyết định mổ lấy thai để chọn ngày sinh cho con ưng ý.
1. Những trường hợp cần phải mổ lấy thai chủ động
Nguyên nhân về phía mẹ
- Mẹ bị bệnh toàn thân nặng không thể tiếp tục mang thai như: đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch…;
- Mẹ bị các bệnh lý do thai gây ra: tiền sản giật, sản giật…;
- Tử cung có sẹo mổ cũ: mổ lấy thai > 2 lần, mổ bóc u xơ tử cung, mổ tạo hình tử cung.
Nguyên nhân về thai
- Thai to, tiên lượng > 4000g ở người đẻ con rạ, > 3500g ở người đẻ con so;
- Thai suy dinh dưỡng, thai chậm tăng trưởng trong buồng tử cung;
- Suy thai cấp, suy thai mạn;
- Đa thai;
- Ngôi thai bất thường: ngôi ngang, ngôi mông, ngôi thóp trước, ngôi trán…
- Thai quá ngày sinh không đủ điều kiện sinh đường âm đạo.
Nguyên nhân về phần phụ của thai
- Rau tiền đạo trung tâm, rau tiền đạo chảy máu nhiều lần;
- Cạn ối (CSO < 30 mm);
Những lý do khác: Mẹ có tiền sử sản khoa nặng nề (thai chết lưu nhiều lần, sảy thai liên tiếp), hiếm muộn, mẹ lớn tuổi,…
2. Những biến chứng có thể xảy ra khi mổ lấy thai chủ động
Biến chứng về phía mẹ
* Biến chứng gần:
- Nhiễm trùng vết mổ, viêm nội mạc tử cung;
- Tai biến do phẫu thuật: chạm phải các cơ quan lân cận (bàng quang, ruột), khâu phải niệu quản, rò bàng quang – tử cung/âm đạo;
- Chảy máu nhiều trong hay sau mổ do đờ tử cung, chảy máu do rách đoạn dưới tử cung do đoạn dưới tử cung chưa thành lập;
- Bung vết mổ, thoát vị thành bụng;
- Tử vong cho mẹ: có thể do thuyên tắc mạch ối, chảy máu không cầm được;
- Các tai biến do gây mê – hồi sức: hội chứng hít (trong trường hợp gây mê nội khí quản); tụt huyết áp, nhức đầu sau mổ (trong trường hợp gây tê tuỷ sống), phản ứng thuốc (choáng phản vệ).
* Biến chứng xa:
- Dính ruột, tắc ruột;
- Lạc nội mạc tử cung tại sẹo mổ thành bụng;
- Sẹo trên thân tử cung có thể bị nứt trong những lần có thai;
- Chửa vết mổ.
Biến chứng về phía thai
- Thai nhi có thể bị ảnh hưởng bởi thuốc mê;
- Bị chạm thương trong khi phẫu thuật;
- Hít phải nước ối, đặc biệt nước ối có phân su;
- Suy hô hấp nặng (hội chứng chậm tiêu dịch phổi) và đe dọa tính mạng do sự can thiệp khi mẹ chưa chuyển dạ, nhất là trẻ được can thiệp sinh mổ ở thời kỳ thai chưa đủ tháng;
- Tăng nguy cơ trẻ bị chết ở lần sinh con tiếp theo (có thể tử cung bị sẹo do cuộc mổ lần trước không tạo điều kiện để bánh nhau bám tốt do đó việc cung cấp máu và chất dinh dưỡng nuôi bào thai không đầy đủ)...
3. Thời điểm có thể mang thai tiếp theo sau lần sinh mổ
Sau sinh mổ, người mẹ không thể mang thai lại luôn, bác sĩ sản khoa khuyến cáo nên chờ ít nhất 2-3 năm để có thai tiếp theo sau khi sinh mổ. Khoảng cách thực sự tốt để có bé tiếp theo là 5 năm, thời gian này đủ để mẹ phục hồi hoàn toàn, tránh tối đa các biến chứng sau mổ lấy thai và sẵn sàng có bầu.
4. Có thể sinh con qua đường âm đạo sau lần mổ lấy thai (VBAC) được không?
Năm 2007, Hiệp Hội Sản Phụ Khoa Anh Quốc đã nhận định như sau: “Sản phụ có tiền căn mổ lấy thai hai lần với đường rạch ngang đoạn dưới tử cung, thai đủ tháng không biến chứng, không chống chỉ định với sinh con qua ngả âm đạo, được bác sĩ sản khoa tư vấn đầy đủ, có thể cân nhắc thực hiện VBAC theo chương trình”.
Các thai phụ sắp được làm mẹ cần có những kiến thức về vấn đề này vì sự an toàn cho chính mình và em bé.
BS. Ngô Ngọc Diệp – Khoa Sản