Thức tỉnh trong lúc mổ là một vấn đề pháp lý trong y khoa đối với người bác sỹ Gây mê hồi sức và có thể dẫn đến các rối loạn chức năng thần kinh tâm lý sau mổ cho bệnh nhân, vì vậy bằng mọi giá nên tránh.

Như đã biết, tần suất thức tỉnh trong gây mê với hiện tượng nhớ lại các sự kiện trong mổ khoảng 0.2- 0.3%, nhưng có thể > 40% ở một số bệnh nhân có nguy cơ cao như đa chấn thương, mổ bắt con trong sản khoa, mổ tim với huyết động không ổn định.

Ảnh minh họa.

- Đánh giá độ mê nhằm điều chỉnh các thuốc trên lâm sàng:

+  Giai đoạn khởi mê: dựa vào thang điểm MOAAS (chia 05 mức độ từ MOAAS5 - MOAAS 1) để đánh giá mức độ an thần và mất phản xạ mi mắt.

+  Giai đoạn duy trì mê: dựa vào thang điểm PRST tức là dựa vào sự thay đổi của huyết áp, nhịp tim, vã mồ hôi, chảy nước mắt và cử động của bệnh nhân. Tuy nhiên dựa vào thang điểm này sẽ không còn chính xác nếu gây mê trên bệnh nhân có sử dụng thuốc giãn cơ, hoặc bệnh nhân huyết động không ổn định, thiếu máu, sốc mất máu.

Mặt khác sự đáp ứng thuốc mê khác nhau ở mỗi cá nhân do tùy thuộc vào giới tính, tuổi, cơ địa, và loại phẫu thuật. Vì vậy liều lượng thuốc mê cần phải thay đổi thích hợp cho từng bệnh nhân. Với cùng một liều lượng nhưng có thể quá liều (tác dụng không mong muốn, tiền ngộ độc, ngộ độc…) với bệnh nhân này nhưng chưa đủ (mê nông, tăng huyết áp, tăng nhịp tim, tăng tiết, co thắt…) với bệnh nhân khác. Liều lượng thuốc mê cho một bệnh nhân trẻ khỏe thì hoàn toàn khác với bệnh nhân có cơ địa già yếu, suy kiệt, có bệnh lý kèm theo như suy tim, suy hô hấp, suy gan, suy thận…

Liều lượng thuốc mê cần thiết để đạt được tác dụng mong muốn dựa vào liều lý thuyết, tuy nhiên kết quả từ các nghiên cứu dược lực học cho thấy rằng có nguy cơ xảy ra tình trạng quá liều thuốc hoặc không đủ liều trong quá trình gây mê phẫu thuật.

Một trong các mục tiêu của gây mê hiện đại là đảm bảo độ sâu hợp lý trong gây mê đủ để phòng ngừa tình trạng thức tỉnh trong mổ và vấn đề cũng rất được quan tâm hiện nay là chất lượng gây mê, chất lượng hồi tỉnh, nhằm đem lại những lợi ích tốt nhất cho người bệnh và tránh được các biến chứng liên quan đến phẫu thuật. Muốn vậy, phải có các phương tiện hiện đại để phát hiện kịp thời tình trạng thức tỉnh của bệnh nhân để điều chỉnh liều thuốc mê, độ mê hợp lý, không để người bệnh rơi vào tình trạng mê quá sâu, quá nhiều hay chưa đủ độ mê khiến người bệnh phải chịu nhiều đau đớn mà không diễn đạt ra được bởi bệnh nhân ngủ do thuốc an thần

Làm thế nào để giảm thiểu nguy cơ bị thức tỉnh trong lúc mổ?

Trước phẫu thuật, các bác sĩ gây mê sẽ khám và tư vấn gây mê để qua đó có thể đánh giá tình trạng sức khỏe của bệnh nhân trước mổ. Bệnh nhân nên cung cấp các thông tin về tiền sử gây mê phẫu thuật trước đó (nếu có), có tình trạng thức tỉnh trong lúc phẫu thuật trước đó hay không. Bệnh nhân cũng nên cung cấp thêm các thông tin như tiền sử sử dụng thuốc gây nghiện hay uống rượu trước đó, vì đây là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ thức tỉnh trong lúc mổ.

Ngoài ra, để phòng ngừa tình trạng này, các bác sĩ gây mê sẽ hạn chế dùng các thuốc giãn cơ nếu phẫu thuật cho phép. Trong lúc gây mê, bác sĩ gây mê sẽ sử dụng các phương tiện theo dõi độ mê, độ đau để đảm bảo chắc rằng bệnh nhân ngủ sâu và không đau trong suốt quá trình phẫu thuật.

à Hiện nay, một số dấu hiệu khách quan được áp dụng để đánh giá độ mê dựa vào tăng độ thuốc mê thì độ mê tăng

+ Với thuốc mê bốc hơi, nồng độ thuốc tối thiểu trong phế nang (MAC) được cho là cân bằng với nồng độ trong não, nồng độ thuốc mê hơi cuối thì thở ra lúc gây mê đạt trạng thái cân bằng

+  Với thuốc mê tĩnh mạch: nồng độ thuốc tại não (Ce) được tính theo mô hình được động học của Marsh.

Trên cùng một MAC, cùng một Ce thì mỗi bệnh nhân lại có một đáp ứng lâm sàng khác nhau. Kết hợp thuốc mê với thuốc giảm đau Morphin làm giảm MAC, giảm Ce một các đáng kể tùy thuộc nồng độ loại Morphin và kích thích đau.

Trên thế giới, đánh giá độ mê dự trên hoạt động điện vỏ não như chỉ số lưỡng phổ BIS: Bispectral Index hoặc ENTROIPY (RE, SE) là những bằng chứng khách quan đã được khuyến cáo (Bộ Y Tế Việt Nam cũng đã khuyến cáo) nhưng chưa được trang bị đầy đủ ở các khoa Gây mê hồi sức, chỉ được áp dụng ở những cơ sở gây mê hiện đại.

BS. Trần Thu Hiền – K. Gây mê hồi sức